Σπόρος από τον τόπο σου... | κουζινα , γευσεις | womenonly.gr
ΒΡΙΣΚΕΣΤΕ ΕΔΩ: ΑΡΧΙΚΗ / ΚΟΥΖΙΝΑ / ΓΕΥΣΕΙΣ
10:40
23/6/2011

Σπόρος από τον τόπο σου...

mail to Εκτυπώστε το Αρθρο

Οι ντόπιοι σπόροι είναι δώρο της φύσης και η διατήρησή τους εξασφαλίζει τη συνέχεια της ελληνικής πανίδας. Δείτε πώς καλλιεργητές απ’ όλη την Ελλάδα ενώνουν τις δυνάμεις τους σε μια κοινή προσπάθεια διατήρησής τους.

ΑΠΟ ΤΗ ΝΕΛΛΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΟΠΟΥΛΟΥ

Οι ντόπιες ποικιλίες φυτών που προορίζονται για διατροφή τελούν υπό εξαφάνιση και αιτία είναι η όλο και αυξανόμενη χρήση υβριδικών σπόρων, που βασίζονται σε γενετικά τροποποιημένες τεχνολογίες. «Σύμφωνα με το FAO (Food & Agriculture Organization), περίπου 75% του φυτικού γενετικού υλικού και 90% των ντόπιων ποικιλιών έχουν εκλείψει μέσα στα τελευταία 100 χρόνια, καθώς οι γεωργοί σε όλο τον κόσμο έχουν εγκαταλείψει σταδιακά τις ποικιλίες που καλλιεργούσαν παραδοσιακά, για ομοιόμορφες, βελτιωμένες ή ?εξωτικές? ποικιλίες υψηλών αποδόσεων», διαβάζουμε στη μελέτη της κ. Χρηστίδου Ευαγγελίας από το Πανεπιστήμιο Αιγαίου. «Αποτέλεσμα αυτής της εγκατάλειψης είναι η παγκόσμια διατροφή σήμερα να βασίζεται κατά 75% σε 12 μόνο φυτά, με κύρια το ρύζι, τον αραβόσιτο και το σιτάρι (FAO, 2004)».

Αυτή η εξέλιξη στη γεωργία έχει αφυπνίσει το ενδιαφέρον διαφόρων καλλιεργητών στην Ελλάδα, οι οποίοι, προσπαθώντας να διατηρήσουν τις ντόπιες ποικιλίες της κάθε περιοχής, δημιουργούν συλλόγους και διοργανώνουν συναντήσεις, κατά τη διάρκεια των οποίων ανταλλάσσουν παραδοσιακούς σπόρους και γνώσεις.

«Πελίτι», ο πρώτος διδάξας
Το «Πελίτι», που στην ποντιακή διάλεκτο σημαίνει βελανιδιά, είναι μια σημαντική κίνηση σήμερα στην Ελλάδα. Βρίσκεται στο Μεσοχώρι Παρανεστίου, στο Νομό Δράμας και ήδη από το 1995 δραστηριοποιείται στη συλλογή, διατήρηση και διάδοση των ντόπιων ποικιλιών σπόρων. Συντονίζει ομάδες πολιτών σε πολλά μέρη της Ελλάδας, οι οποίες ασχολούνται με τη διατήρηση των ντόπιων ποικιλιών κάθε περιοχής, συλλέγοντας τους πολύτιμους σπόρους και καλλιεργώντας λαχανικά, δημητριακά και φρούτα με γεύση και θρεπτική αξία, που με τη σειρά τους δίνουν κάθε χρόνο το δικό τους σπόρο, δημιουργώντας έτσι ένα ανεκτίμητο απόθεμα. «Οι ντόπιες ποικιλίες είναι ένα ζωντανό κομμάτι του πολιτισμού μας, είναι η ιστορική μνήμη της φύσης», λέει ο κ. Παναγιώτης Σαϊνατούδης, ιδρυτής της κοινότητας «Πελίτι». «Κατάφεραν να αντέξουν σε αντιξοότητες κάθε είδους και να προσαρμοστούν στις αλλαγές, φτάνοντας ως εμάς. Έχουν χρώματα, αρώματα, γεύση, ταυτότητα και αποτελούν ένα πολύτιμο στοιχείο που οφείλουμε όλοι να διατηρήσουμε».

Ποικιλίες από την αρχαιότητα
«Στην Ελλάδα υπάρχουν ποικιλίες που χρονολογούνται από την αρχαιότητα, όπως η φάβα της Σαντορίνης, η ελιά θρούμπα της Θάσου, το μονόκοκκο σιτάρι, η φακή, το λαθούρι, το ρόδι, το μαρούλι», μας λέει ο κ. Σαϊνατούδης. «Ένα μέρος από τις ποικιλίες που βρίσκουμε το δίνουμε την Τράπεζα Γενετικού Υλικού, που είναι ο εθνικός φορέας για το φυτικό γενετικό υλικό. Είναι πολύ σημαντικό κάθε άνθρωπος να δώσει σημασία στη σπουδαιότητα της ανεξαρτησίας στην κοινωνία, που παίζει καθοριστικό ρόλο για την καλύτερη επιλογή της τροφής μας και θα καθορίσει το μέλλον. Όλοι πρέπει να αναλάβουμε την ευθύνη που μας αντιστοιχεί». Σποράκι πηγή ζωής, στην Κομοτηνή

Ο κ. Νίκος Δομπάζης, δάσκαλος δημοτικού στην Κομοτηνή, ξεκίνησε το πρόγραμμα «Σποράκι πηγή ζωής» το 2002, μοιράζοντας φυτά στους γονείς των μαθητών, σε συνδυασμό με μια εκδήλωση για τις ντόπιες ποικιλίες. «Το ενδιαφέρον του κόσμου συνεχώς μεγαλώνει», μας λέει. «Στο σχολείο εξηγούμε στα παιδιά γιατί δεν πρέπει να χαθεί αυτή η πολύτιμη κληρονομιά του τόπου μας και πώς να περιποιηθούν τα φυτά. Η χαρά των μαθητών είναι μεγάλη όταν μοιράζουν τα φυτά που έχουν καλλιεργήσει. Τοποθετούμε τα γλαστράκια στα παράθυρα των τάξεων και στο τέλος της χρονιάς κάθε μαθητής παίρνει δύο φυτά, τα οποία μεταφυτεύουν στους κήπους τους. Σήμερα συμμετέχουν στο πρόγραμμα 15 σχολεία με 500 μαθητές. Στην περιοχή μας έχουμε ποικιλίες όπως η μεγαλόκαρπη ντομάτα Μαρώνειας, η ντομάτα Έβρου και Δρανιάς, πιπεριές, μελιτζάνες Σαντορίνης, το πεπόνι "δουκάτου" και η "χειμωνίτσα", που κρατάει μέχρι τα Χριστούγεννα».

Επιστροφή στην Ιθάκη
Ο κ. Μιχάλης Κασσιανός ζει στην Ιθάκη, είναι βιοκαλλιεργητής και εδώ και 15 χρόνια συμμετέχει στην προσπάθεια για τη διατήρηση των ποικιλιών του νησιού. «Στην Ιθάκη, όπου δεν υπάρχει πολύ νερό, έχουμε τέσσερις παλιές ποικιλίες ντομάτας: τη λεπτόφλουδη "γρέζα" με ραβδώσεις, τη μικρόκαρπη "πανταρόζα", τη μεγάλη ντομάτα "βοϊδομάτα" που μπορεί να φτάσει και το 1 κιλό σε βάρος, και τη "μηλοντομάτα" που μοιάζει με μήλο στο σχήμα. Ακόμα, έχουμε το μαύρο σινάπι, που είναι πολύ παλιά ποικιλία, και το στενοκούκι, ένα μικρό κουκί σαν φασόλι, που λέγεται ότι καλλιεργούσε ο Λαέρτης. Τα εφτακούκια και τα μελανθοκούκια, που περιέχουν πολλά ωφέλιμα συστατικά, αλλά και οι καυτερές πιπεριές και τα αγγούρια είναι μερικές από τις ντόπιες ποικιλίες που έχουμε διατηρήσει».

Ένα ανοικτό σπορείο στην Αίγινα
«Η ομάδα μας ξεκίνησε από το 2005», μας είπε ο κ. Άρης Παύλος. «Φέτος ήταν η 6η χρονιά, με δράσεις στην κατεύθυνση της διατήρησης και διάσωσης των ντόπιων ποικιλιών. Ξεκινάμε κάνοντας ένα ανοικτό σπορείο σε δημόσιο χώρο, στα μέσα Φεβρουαρίου, με σπόρους που έχουμε προμηθευτεί από το δίκτυο του "Πελίτι", και καλούμε όποιον θέλει να έρθει να μάθει περισσότερα. Φεύγοντας παίρνουν κυπελάκια στα οποία έχουν φυτέψει σπόρους, για να τους φροντίσουν και να τους φέρουν στη γιορτή που κάνουμε κάθε Απρίλιο. Φέτος ήρθαν 150 άτομα και βάλαμε 2.500 φυτά. Κάποιοι από εμάς που είμαστε εκπαιδευτικοί ενεργοποιούμε μαθητές και κάνουμε σπορεία στα σχολεία μας. Φροντίζουμε τα φυτά που βάζουμε να έχουν σχέση με το κλίμα της Αίγινας, που είναι ζεστό και με λίγο νερό, και μοιράζουμε μόνο φυτά και όχι σπόρους. Στόχος μας είναι να συμμετάσχουν περισσότερα παιδιά του σχολείου και να βρούμε ντόπιους σπόρους από παππούδες, ώστε να συνεχίσουμε την καλλιέργειά τους. Ο πιο δύσκολος στόχος, όμως, είναι να καταφέρουμε όσοι συμμετέχουν να κρατάνε μόνοι τους σπόρους, ώστε να είμαστε αυτάρκεις».

Ένας επίγειος παράδεισος

«Είμαστε μέλη του "Πελίτι" από το 2004», λέει η κ. Χαρά Σαΐτη, «ζούμε στην Περατιά, ένα χωριό κοντά στη Λευκάδα, εδώ και 15 χρόνια, αφότου φύγαμε από την Αθήνα. Πήραμε ένα άγονο κτήμα που μεταμορφώσαμε σε έναν επίγειο παράδεισο, το "Κτήμα Κώστας Τσίγκος". Στη φάρμα καλλιεργούμε ντόπιες ποικιλίες λαχανικών και δέντρων με φυσικό τρόπο, μεταξύ άλλων το σταφύλι "βέρτζαμο", για κόκκινο κρασί, την "αφρομηλιά" που κάνει τα μήλα της τον Ιούνιο, το άνυδρο ξερό καλαμπόκι, την περίφημη για τη γεύση της ντομάτα "καρδιά βοδιού" και τη γλυκοπατάτα. Πιστεύουμε πως "η καλλιέργεια της γης είναι καλλιέργεια της ψυχής". Έχουμε δημιουργήσει τον "κυριακάτικο παιδόκηπο", όπου δεχόμαστε παιδιά, που με τη βοήθειά μας καλλιεργούν σε ένα κομμάτι του κτήματος και στο τέλος της εποχής κάνουν τη συγκομιδή, μαγειρεύουν και τρώνε όλα μαζί παρέα το προϊόντα που έχουν καλλιεργήσει».

Χανιώτικες και αυτόχθονες
«Στο Νομό Χανίων η ομάδα πολιτών για τη διατήρηση των ντόπιων σπόρων δραστηριοποιείται εδώ και δέκα χρόνια», μας πληροφορεί ο κ. Δημήτρης Παυλάκης. «Στην τράπεζα σπόρων στο Πάρκο Χλωρίδας και Πανίδας του Πολυτεχνείου Κρήτης έχουν συλλεχθεί περίπου 300 ποικιλίες σπόρων, ενώ κατά ομάδες καλλιεργούμε ντόπιες ποικιλίες από εποχικά φυτά σε ένα χωράφι στον Γαλατά που χρησιμοποιείται ειδικά γι’ αυτόν το σκοπό. Έχουμε καταφέρει να διατηρήσουμε όλα τα είδη των αυτόχθονων σπόρων της περιοχής, όπως το σιτάρι μαυρεθέρας, το κριθάρι, τα ντόπια λούπινα. Οι καρποί αυτοί έχουν μια ξεχωριστή νοστιμιά».

ΧΡΟΝΟΜΗΧΑΝΗ